Archive for Luty, 2015

Paradygmat modernizacyjny – opis

Paradygmat modernizacyjny zawiera jednak istotne ograniczenia powodujące, że w dotychczasowej formule jest on zbyt wąski dla programowania dalszego przebiegu zmian społecznych w Polsce. Kontekst polityczny spowodował, że został on w znacznej mierze sprowadzony do roli teorii normatywnej, koncentrującej się bardziej na docelowym modelu transformacji, niż na jej rzeczywistym przebiegu. Nadmierny optymizm neoliberalnych euroentuzjastów skupiających się głównie na korzyściach reform, przy minimalizowaniu ich kosztów i zagrożeń, spowodował, że jest to podejście jednostronne, słabo dostrzegające wielokierunkowy charakter przemian i zróżnicowania wzorców transformacji. Ignorowanie tendencji o odmiennym kierunku, np. zmian regresywnych, zrodziło także zarzut, że podejście to rozpatruje zmiany głównie z punktu widzenia myślenia i interesów nowych elit władzy, „klasy średniej” oraz mieszkańców dużych aglomeracji. Przejawem słabości tego podejścia (i jego zużycia się na polskiej scenie politycznej) jest wyraźne osłabienie i marginalizacja ugrupowań liberalnych oraz narastanie tendencji radykalnych, populistycznych i antyeuropejskich. Perspektywa bliskiego wejścia do Unii nie uchyla wielu problemów związanych z przyszłością Polski. Ich trafne zdiagnozowanie i sprostanie nowym wyzwaniom wymusza odwołanie się także do innych koncepcji rozwoju społecznego. Przykładem są gospodarcze rezultaty negocjacji akcesyjnych w Kopenhadze (zwłaszcza ich skromne efekty finansowe), które znacząco osłabiają skalę sukcesu podejścia modernizacyjnego i mogą dostarczać wielu argumentów przeciwnikom członkostwa w UE.41 Rezultaty te w nowy sposób potwierdzają ograniczoną użyteczność normatywnych koncepcji transformacji i małe szanse szybkiego przezwyciężenia dystansu dzielącego nas od Unii Europejskiej.

Read the rest of this entry »

Rola Polski we Wschodnim Wymiarze UE cz. III

Wymiar powinien również sprzyjać lepszej koordynacji i zazębianiu się instrumentów unijnej polityki regionalnej oraz pomocowej dla krajów sąsiadujących.21

Read the rest of this entry »

Rozwój w kategoriach globalizacji

Kluczowym wyróżnikiem dyskusji o rozwoju w kategoriach globalizacji jest dostrzeganie zasadniczych odmienności reguł i struktur w państwach usytuowanych na różnych poziomach rozwoju społeczno-gospodarczego. Obejmują one również dysponowanie zasobami innej jakości i wielkości (kapitał ludzki, najnowsze technologie), a także posługiwanie się strategiami wykorzystującymi osiągnięty już potencjał (ekonomia skali, atrakcyjność oferty itd.). Analiza tych odmienności umożliwia realistyczne zdefiniowanie pozycji Polski jako „półperyferii’” lub „wewnętrznej peryferii” UE, co jest uwarunkowane naszym położeniem geograficznym, ograniczonymi zasobami i charakterem powiązań politycznych i gospodarczych po 1989 r. W takim ujęciu jest wątpliwe, czy zapoczątkowane przez zwolenników podejścia modernizacyjnego przenoszenie rozwiązań funkcjonujących na Zachodzie (np. liberalizacja rynków finansowych) mogło znacząco zwiększyć konkurencyjność polskiej gospodarki. Jest to bowiem strategia zmian, która stwarza nieporównywalnie większe możliwości sukcesu biznesowi z krajów wysoko rozwiniętych.’6 W takim kontekście zwraca się również niekiedy uwagę na przyjęcie we wczesnej fazie transformacji zideologizowanej dziewiętnastowiecznej wizji rynku opartej na indywidualnych prawach własności, z pominięciem wielu innych instytucjonalnych aspektów ekonomii niezbędnych dla rozwoju nowoczesnej gospodarki (rola państwa, sieci powiązań biznesowych, regulacje normatywne).’7 u J.E.Stiglitz, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii w 2001 r.. były wiceprezes Banku Światowego i sz.cf doradców ekonomicznych prezydenta li.Clintona, pyta retorycznie: „jakie (…) dowody sugerowały (…), że liberalizowanie tynków kapitałowych w biednych krajach może wywołać szybszy wzrost? (…) Z jakich dowodów wynikało, że w krajach, których gospodarka obciążona jest długiem krótkoterminowym, wysokie stopy procentowe pomogą w stabilizacji kursów wymiany walut?” („Rzeczpospolita”. I6-I7.06.2U01). Obszerną krylykę polityki międzynarodowych instytucji finansowych i rządu USA wobec Ameryki Łacińskiej. Azji. Rosji i Europy Wschodniej, w tym zwłaszcza kolejności i sposobów przeprowadzenia reform, zawiera praca Stiglilza. Globalization and Its Discontents, ed. W.W.Norton. New- York 2002 polemizuje z tymi poglądami opracowanie M. Dąbrowski ego. S.Gumulki i R.Roslowskiego, Whence Reform? A Critique of Stigiitz Perspective. CASE, Warszawa (maszynopis).

Read the rest of this entry »

Integracja europejska

Powstałe dotychczas euroregiony w całości zagospodarowują granice Polski. Ich dynamiczny rozwój w naszej części Europy zainspirował środowiska naukowe różnych specjalności do pogłębionej analizy tego procesu. Problematyką euroregionów zajęli się przedstawiciele różnych dyscyplin naukowych, a przede wszystkim politologów, ekonomistów, historyków, socjologów. W wyniku tego powstała znaczna liczba opracowań, częściowo przyczyn karskich, ale pojawiły się także pogłębione opracowania monograficzne. Takich doczekała się przede wszystkim współpraca transgraniczna na pograniczu polsko-niemieckim, zwłaszcza w ramach działalności pierwszego euroregionu na granicy polskiej, a mianowicie Euroregionu „Nysa”. Dostępnych jest także wiele informacji i publikacji dotyczących Euroregionu „Bug”. Pojawiły się wreszcie pierwsze próby kompleksowego ujęcia tej problematyki.

Read the rest of this entry »

Zdefiniowanie kategorii Wschodniego Wymiaru UE

Semantycznie pojęcie „wymiaru” powinno być postrzegane jako geopolityczny punkt ciężkości o wspólnych cechach oraz o parametrach inicjatywy międzynarodowej wynikających albo z określonego wspólnego mianownika czy też spoiwa (jak np. zwartość oraz oryginalność regionalna lub międzynarodowa, subregionalna współpraca akwenowi), albo ze wspólnych wartości kulturowych, powiązań historycznych czy preferowanej działalności zbliżającej kraje regionu, ułatwiającej kontakty i wzmacniającej region w interakcjach z innymi podmiotami. Wymiar UE składa się więc z jednej strony z komponentów horyzontalnych, dynamicznych (takich jak lobbowanie, wymiana, współpraca międzynarodowa itd.), dzięki którym podlega on wdrożeniu i dzięki nim może zaistnieć w praktyce wewnątrzunijnej z drugiej strony, składa się z komponentów wertykalnych, czyli wspólnych wartości regionalnych, kulturowo-historycznych itd., które pozwalają wydobyć także jego geograficzną specyfikę.

Read the rest of this entry »

BIBLIOGRAFIA EUROPEJSKA

Obserwujemy systematyczny, znaczący wzrost roli Unii Europejskiej w stosunkach międzynarodowych, który jest wynikiem konsekwentnie realizowanego przez nią planu integracyjnego oraz rosnącego oddziaływania jej polityki zewnętrznej. Jako unikatowa organizacja międzypaństwowa, Unia jest wysoce specyficznym uczestnikiem stosunków międzynarodowych, gdyż posiada zarówno typowe atrybuty organizacji międzynarodowej, jak też pewne podobieństwa do państwa. Nie jest więc łatwym zadaniem udzielenie jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, jakim aktorem stosunków międzynarodowych (w pełni znaczenia tych słów) jest Unia Europejska?

Read the rest of this entry »

Paradygmat modernizacyjny

Najwcześniej ukształtował się paradygmat modernizacyjny. Stanowił on produkt kilku kluczowych procesów po zakończeniu II wojny światowej: wzrostu roli i potęgi USA na Zachodzie, ekspansji komunizmu w Europie Wschodniej i Azji oraz narodzin pokolonialnych państw Trzeciego Świata. Teorie mieszczące się w tym paradygmacie łączy założenie, że Stany Zjednoczone i Europa Zachodnia stanowią wzorce do naśladowania dla innych, bardziej zacofanych regionów i państw. Uogólniły one cechy rozwiniętych państw zachodnich, z ich modelami instytucji politycznych, kultury’, struktury społecznej, szkolnictwa, własności, rodziny, stylów życia itd., które są rozpatrywane jako przejawy cywilizacyjnego awansu.

Read the rest of this entry »

Termin Północny Wymiar Unii Europejskiej

Termin Północny Wymiar Unii Europejskiej po raz pierwszy oficjalnie pojawił się w mowie wygłoszonej przez prezydenta Finlandii Martti Ahtisaarrego w czerwcu 1994 r. na estońskim Uniwersytecie w Tartu i byl następnie intensywnie lansowany przez fiński rząd. Widoczne to było m.in. w drugim półroczu 1997 r. podczas sprawowania przez ten kraj Prezydencji. Inicjatywa Północnego Wymiaru była ewidentnie powiązana z fińską polityką wobec UE i stanowiła jeden z centralnych elementów polityki zagranicznej tego kraju: „Celem ND miało być koordynowanie przedsięwziąć UE w regionie Morza Bałtyckiego oraz zachowań państw unijnych tworzących ten Wymiar. Ponadto zamiarem było powiązanie obecności UE w regionie, aby w ten sposób osiągnąć efekt synergii i przyczynić sią do przezwyciężenia różnic w rozwoju społeczno- ekonomicznym pomiędzy Wschodem i Zachodem. Północny Wymiar UE bazuje na założeniu, że istniejące wzajemnie od siebie zależne gospodarki regionu Morza Bałtyckiego mogłyby zostać wykorzystane dla dobra wszystkich krajów

Read the rest of this entry »

Nowa technika i strategia regulacyjna

Utworzenie jednolitego rynku 31 grudnia 1992 r. nie byłoby możliwe bez wprowadzenia nowej techniki regulacyjnej: tzw. nowego podejścia wyznaczającego jedynie ogólne, podstawowe wymagania redukujące zakres kontroli władz publicznych przed wprowadzaniem wyrobu na rynek oraz ustanawiającego zintegrowane techniki zapewnienia jakości.

Read the rest of this entry »

Rządowe ośrodki strategiczne

Zostawiając na inną okazję przegląd różnych typów rządowych i pozarządowych ośrodków strategicznych zobaczmy, jakie są w tym zakresie doświadczenia Komisji Europejskiej i państw członkowskich UE?

Read the rest of this entry »

Teoria rozpatrująca problemy rozwoju globalnego

Dysponowanie takimi narzędziami jest natomiast mocnym walorem teorii rozpatrujących problemy rozwoju w perspektywie globalnej, z uwzględnieniem ponadnarodowych reguł gry określających zasadnicze kierunki zmian w świecie. Podejście to rozpatruje przemiany w krajach pokomunistycznych na tle jakościowo nowych uwarunkowań, jakie tworzy rosnący wpływ sil transnarodowych, które uchylają w znacznej mierze tradycyjne pojmowanie zarówno państw, jak i rozwoju społecznego.’1 Kiedy na Zachodzie powstawała gospodarka rynkowa i instytucje demokracji, procesy akumulacji kapitału dokonywały się przede wszystkim w granicach poszczególnych państw. W obecnej fazie rozwoju kapitalizmu biznes operuje w skali znacznie większej, ponadnarodowej. Przestaje być też zależny od siły nabywczej i pracowników, nawet w krajach, w których mają siedziby wielkie korporacje. W takim kontekście Europa Wschodnia od dawna była uważana, jak w teorii światowego systemu {mtrhi system thenry), za pólpcryfcrie, których miejsce i rolę w międzynarodowym podziale pracy określają kraje rdzenia kapitalizmu, Europa Zachodnia i USA.'” Upadek konkurencyjnego modelu, jaki tworzył socjalizm państwowy spowodował, że nie ma już żadnych systemowych barier procesów globalizacji, w których wiodącą rolę odgrywają korporacje ponadnarodowe i państwa wysoko rozwinięte. Jest jednak dyskusyjne, w jakim zakresie państwa Europy Środkowej i Wschodniej znajdujące się w fazie głębokich zmian ustrojowych mogą pozytywnie zdyskontować te procesy. Zwraca się bowiem uwagę na często niedostrzegany fakt, że w chwili wejścia w ten proces, kraje naszego regionu dzielił od Zachodu dystans rozwojowy większy niż w lalach 1918-1939.v’

Read the rest of this entry »

Wskaźniki gospodarcze (emerging-market indicators)

Przykładem porównań lego rodzaju wśród polskich ekonomistów, historyków i socjologów są analizy podobieństw i różnie występujących między Europą Wschodnią i Ameryką Południową jako regionami niedorozwoju, których dzieje sprzęgnięte zostały za pośrednictwem stworzonej przez Europę Zachodnią gospodarki światowej. Zob.: Europa Środkowo-Wschodnia i Ameryka Południowa 1918-1939. red. Il.Szlajter, Warszawa 1992.

Read the rest of this entry »

Potrzeba zachowania unitarnego charakteru państwa

W moim przekonaniu, opartym na osobistym doświadczeniu z pracy zarówno w MSZ, jak i UKIE oraz na licznych lekturach, rola Ministerstwa Spraw Zagranicznych istotnie wzrośnie w warunkach członkostwa – i to niezależnie od ważnej funkcji w programowaniu i koordynacji krajowej polityki europejskiej sprawowanej przez Komitet Integracji Europejskiej i jego Urząd (poprzednio, w latach 1991-1996, tak skutecznie realizowanej przez Pełnomocnika Rządu ds. Integracji Europejskiej oraz Pomocy Zagranicznej). Rola MSZ wzrośnie właśnie w miarę tego, jak niektóre tradycyjne funkcje dyplomacji (kontakty zewnętrzne, negocjacje itp.) będą w części przechodzić czy też „wyciekać” do innych resortów, a nawet do regionów, stając się elementem ich codziennej pracy. Razem z poszerzaniem się zakresu spraw regulowanych lub konsultowanych na poziomie UE zachodzić będzie w kraju (równolegle do spontanicznej wszechobecności spraw europejskich) proces swoistego „urządowienia” problematyki integracyjnej, w którym Rada Ministrów w coraz większym stopniu będzie się stawać rodzajem większego Komitetu Integracji Europejskiej. Zwiększy to również stopień uspołecznienia polityki zagranicznej, zarówno wskutek oddolnej presji zainteresowanych grup krajowych, jak i odgórnych wymogów’ unijnych.

Read the rest of this entry »

PRAWA PODSTAWOWE I OBYWATELSTWO UNII

– Prawa podstawowa

– 1. Unia uznaje prawa, wolności i zasady określone w Karcie Praw Podstawowych, która stanowi część II Konstytucji.

Read the rest of this entry »